Parochienaam Ireneüs
In 130 na Christus werd Ireneüs, bisschop en martelaar, geboren. Als bisschop in Lyon heeft hij in zijn tijd hard gewerkt om de eenheid in de kerk te behouden. Een ruimdenkend man, die zich vastberaden in zette voor vrede tussen de kerken.
In 1991 ontstond door het samengaan van drie parochies in het zuidoosten van de Noordoostpolder een nieuwe parochie. Als patroon voor deze nieuwe parochie werd door de kerkbesturen Ireneüs gekozen. Heel toepasselijk voor de parochie, want een nieuwe eenheid werd gevormd. De wens werd uitgesproken dat alle parochianen zich in de geest van Ireneüs vasteraden in zouden zetten voor de eenheid tussen de kerkdorpen Ens, Kraggenburg, Marknesse en Luttelgeest. En met resultaat. Door vele vrijwilligers wordt gewerkt aan het zijn van 'parochie' en dit uit zich in diverse activiteiten en werkgroepen binnen de Ireneüs-parochie. Alleen met inzet van zo velen is en blijft de parochie in beweging.
Onderstaand artikel staat ook op de website van Stichting Leve de kerk.
Logo (ontworpen voordat we gekozen hebben voor
parochie als herberg):
- de vier stippen zijn de vier dorpen die geografisch gezien
ongeveer op die wijze op de kaart te vinden zijn.
- de strepen vormen de wegen
Dit ontwerp straalt openheid uit naar…… het oneindige?
Inleiding: Fusie en pastorloze tijdperk een zegen
Na een Kaski onderzoek eind jaren tachtig vorige eeuw wordt het advies tot fusie opgevolgd. Zo ontstaat in 1991 uit vier parochies de ene H. Ireneüsparochie. Deze omvat de dorpen Luttelgeest, Marknesse, Kraggenburg en Ens. Elk dorp heeft een eigen kerkgebouw. Twee jaar na de fusie vertrekt de pastoraal werker en volgt een pastorloos tijdperk van bijna drie jaar. In deze periode groeit het besef van de eigen verantwoordelijkheid bij het parochiebestuur en de parochianen. Er is een sterk bestuur dat organisatorisch alles goed regelt. Ook parochianen worden betrokken bij het reilen en zeilen van de parochie en het bestuur doet een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van de parochianen. Enkele geschoolde parochianen wordt gevraagd een onderzoek te doen onder alle vrijwillig(st)ers met de vraag hoe het gaat en waar behoefte aan is. Hieruit blijkt dat er behoefte is aan een inspirerende persoon die kan enthousiasmeren en stimuleren. Alle werkzaamheden gaan wel door, ook zonder pastor, maar men mist toch iets.
Terugblikkend kun je zeggen dat deze periode mede bepalend is geweest voor het latere succes van de parochie als herberg.
Goed om te weten dat in de Noordoostpolder een pioniersmentaliteit heerst. Men is gewend zelf dingen te regelen en initiatieven te ontplooien.
1 Visie: Structuur verandert
De eerste jaren na de fusie zien we in de parochie vier dorpen met elk een eigen kerkgebouw en vrijwillig(st)ers die zich vooral willen inzetten voor activiteiten in het eigen dorp. Er is wel al gauw een parochiebestuur en parochievergadering die voor de hele parochie verantwoordelijk is. De leden hebben zitting namens hun dorp en er wordt voor gewaakt dat elk dorp evenveel vertegenwoordig(st)ers heeft; de twee kleinere dorpen evenveel als de twee grotere dorpen.
Gaande de weg, die jaren duurt, ontstaat er vertrouwen over en weer en merken parochianen dat de eigenheid van elk dorp kan blijven bestaan. Dit staat niet haaks op het parochiebelang, maar versterkt juist het samen parochie zijn en bevordert de solidariteit.
Door het zo samen onderweg zijn ontstaat er behoefte aan nieuwe groepen, ook steeds meer parochiebreed. Het bestuur stimuleert het parochiebrede denken, dat vertaald kan worden naar de dorpen, met name als het gaat om beleidsgroepen.
Door nieuwe beraden en groepen wordt de parochievergadering overbodig. Na een beleidsweekend in een klooster besluiten we de parochievergadering op te heffen. Wel blijft behoefte aan een breed overlegorgaan voor beleidsbeslissingen. Zo ontstaat het Ireneüsberaad uit bestaande groepen.
We hebben ervaren dat de structuur verandert door de weg die we gaan.
Het is niet zo dat we een andere structuur willen en vervolgens op weg gaan.
De weg die we gaan bepaalt mede de best mogelijke structuur.
2 Ontwikkelingen: Definitieve keuze voor parochie als herberg
In januari 2001 trekt de parochievergadering zich enkele dagen terug in een klooster in Drachten. Om het gesprek op gang te brengen worden drie modellen geschetst waarvoor je als parochie kunt kiezen: ‘parochie als supermarkt’, ’parochie als vliegveld’, ‘parochie als herberg’. De gastvrije parochie, of met een metafoor, de herberg, spreekt ons het meest aan. Vooral omdat daarin de gastvrijheid centraal staat. Gastvrijheid naar elkaar binnen de parochie, gastvrijheid naar mensen van buiten de parochie en het besef dat er slechts één Gastgever is, namelijk God zelf.
Unaniem wordt er voor gekozen met dat beeld verder te gaan en het te presenteren aan de parochie. Dat gebeurt in diverse bijeenkomsten, zoals groothuisbezoeken, de jaarvergadering, bijeenkomsten van de diverse beraden en werkgroepen, bij de koffie na de vieringen, enzovoort. Op 17 september 2001 is de tijd rijp om een vrijwilligersdag te houden, waarbij ook deskundigen van buiten worden betrokken. Bij de voorbereiding wordt meermalen gezegd dat het gaat om een beeld en dat onze parochie wellicht voor een deel al binnen dat beeld past. Niettemin is er behoefte aan dat beeld gaandeweg steeds scherper te krijgen zodat wij onze werkzaamheden eraan kunnen toetsen en er structureel aan kunnen werken.
Voortdurend maken wij in groepen bespreekbaar hoe het staat met de gastvrijheid. Uiteraard is er regelmatig wisseling van personen in de verschillende groepen. We proberen in elke bijeenkomst ons parochiemodel te benoemen en stellen de vraag aan de orde wat het betekent voor die concrete werkgroep en die concrete vrijwillig(st)er om te werken binnen onze open gastvrije parochie.
* Hoe gastvrij zijn wij voor elkaar binnen de parochie? Voelt iedereen zich serieus genomen?
* Hoe gastvrij komen wij over naar buiten toe? Hoe welkom voelen mensen zich, zowel mensen van binnen als buiten de parochie? Waaruit blijkt dat we gastvrij zijn?
* Door wie worden vrijwilligerstaken vervuld, alleen door parochianen of ook door tijdelijke gasten of gasten die langere tijd binnen de parochie verblijven?
Met behulp van Time Out houden we een beleidsdag waar per groep bovengenoemde vragen aan de orde zijn geweest.
3 Praktijk
De keuze voor de gastvrije parochie wordt concreet in allerlei activiteiten die openstaan voor iedereen. De bijeenkomsten zijn zo vormgegeven dat mensen met elkaar in gesprek kunnen komen en zo bij elkaar te gast zijn. Gasten mogen niet alleen meedoen, maar ook de activiteiten mee voorbereiden en mee uitvoeren. Gasten krijgen zo de ruimte om ook te functioneren als gastheren en vrouwen. We geven enkele voorbeelden als illustratie.
Praktijkvoorbeeld Diaconie: Huiselijk geweld
Op verzoek van een vrijwilligster denken we al enige tijd na over hoe we aandacht kunnen besteden aan huiselijk geweld, in het bijzonder seksueel geweld. Zij zelf is overlevende en weet dat er veel meer vrouwen zijn die steun aan elkaar zouden kunnen hebben. Met elkaar besluiten we om over de problematiek te publiceren. De pastor mag haar interviewen voor het parochieblad De Vlaspit. (zie bijlage I Van mens tot mens).
Vervolgens organiseren we een middag voor slachtoffers van huiselijk geweld, in het bijzonder seksueel geweld. Hiertoe nodigen we Paulien Haakma en Ferdinand Borger uit met hun stuk ‘Wees moedig’. Bij de voorbereiding betrekken we als vanzelfsprekend onze collega kerken binnen onze parochiegrens van vier dorpen. Ook bij het vervolg op deze middag, het organiseren van lotgenotenbijeenkomsten, zijn ook niet parochianen van harte welkom om mee voor te bereiden en te bedenken hoe we e.e.a. kunnen aanpakken.Na de voorstelling, enkele dagen later, meldt zich iemand die graag lotgenotenbijeenkomsten mee wil organiseren.
Zo is er 5 november 2009 een dag voor lotgenoten in De Essenburgh in Hierden. Deelneemsters hoeven geen bijdrage te betalen omdat we ons als kerk mee verantwoordelijk voelen voor hun leed. De parochie is zo solidair met slachtoffers en de financiën komen uit het solidariteitsfonds van de parochie.
We besluiten om jaarlijks een lotgenotendag aan te bieden in De Essenburgh.
Praktijkvoorbeeld Catechese: Jonge ouders
In het voorjaar vangen we geluiden op van jonge ouders in Luttelgeest die graag met leeftijdgenoten willen praten over geloven en geloofsopvoeding. In dit kleine dorp lijkt wel een soort babyboom te zijn. We kennen zomaar negen jonge stellen die een eerste kindje hebben gekregen. We, vanuit het catechetisch beraad, benaderen deze jonge ouders en bieden een serie van zes avonden aan, waarvan er uiteindelijk vijf doorgaan. De ouders vragen om een vervolg: elk jaar vier bijeenkomsten, We gaan daar graag op in. Dit initiatief heeft een zodanig positieve uitstraling dat ook in Marknesse interesse ontstaat.Een jonge moeder, ook lid van het catechetisch beraad, benadert hier leeftijdgenoten en we zijn enthousiast van start gegaan.
Praktijkvoorbeeld Catechese: Leesgroepen
In het jaar 2000 vraagt een parochiaan aan de pastor of ze samen met haar een boek wil lezen. Ze wil het boek ‘Een ongewoon gesprek met God’ van Neil Donald Walsh graag lezen, maar durft dat niet goed alleen. Naar aanleiding van deze vraag komt er in overleg met haar een oproep in het parochieblad of er meer belangstellenden zijn. Twintig aanmeldingen volgen. Hieruit ontstaan twee leesgroepen, die nog steeds bestaan. Inmiddels wel met wisselende samenstelling, o.a. door overlijden, maar nog steeds met een aantal deelneemsters vanaf het begin. Vele verschillende boeken zijn inmiddels besproken. Doel is steeds onze persoonlijke geestelijke groei als christen. En tijdens de bijeenkomsten brengen deelneemsters ook bijbelverhalen in die we verbinden met wat we lezen. Er blijkt ook behoefte aan stilte en meditatie. Elke bijeenkomst eindigt inmiddels met een half uur zit- of loopmeditatie. Aan deze groepen doen ook niet-parochianen mee en voor velen is het een feest van herkenning dat in deze groepen ruimte is voor alle soorten boeken, ook uit de zogenaamde new-age hoek.
Een greep uit de boeken:
1. Een ongewoon gesprek met God-Neal Donald Walsh
2. Je eigen levensvreugde terugvinden-Anselm Grün
3. Het wonder van liefde-Paul Ferrini
4. Maak werk van je leven-Mansukh Patel
5. Engelen voor het jaar-Anselm Grün
6. Door licht verbonden-Loes van Loon
7. De pelgrimstocht naar Santiago-Paulo Coelho
8. Happinez-o.a. Deepak Chopra
9. Ik wil dat je leeft-Leo Fijen
10.Thomas evangelie
11.Het geschenk van het ouder worden-Angeles Arrien
12. Eindelijk thuis-Henri Nouwen
13. Wees niet bang-Tiny Muskens
14. Hoe een klein rotgodje God vermoordde-Guus Kuijer
15. De landvoogdes-Maria de Groot
16. Tegen de zon inkijken-Irvin D. Yalom
Praktijkvoorbeeld Liturgie: Gezinsvieringen
Op de katholieke basisscholen in onze parochie zijn steeds meer kinderen van andere levensbeschouwelijke overtuigingen. Parochie en scholen werken nauw samen bij gezinsvieringen en van de leerlingen wordt verwacht dat ze naar deze vieringen gaan. We merken dat het tijdens deze vieringen steeds rumoeriger is en dat het als gewoon wordt beleefd dat kinderen tijdens de viering bijvoorbeeld de kerk verlaten om naar toilet te gaan. Kerkgang(st)ers beginnen zich eraan te ergeren en mijden de gezinsvieringen. Tot we ons realiseren dat veel kinderen en hun ouders de leef- en huisregels helemaal niet kennen. Ze weten helemaal niet wat er van hen wordt verwacht en hoe mensen in de kerk zitten die deze ruimte als een stille heilige ruimte beleven.
Vanaf dat moment schrijven we regelmatig in de nieuwsbrief van de school om ouders en kinderen te informeren hierover. Over en weer is er meer respect ontstaan. Lees meer: "Welkom in het huis van God"
Praktijkvoorbeeld Oecumene: Kerkenoverleg
In elk dorp kennen we het zogenaamde kerkenoverleg. Enkele keren per jaar komen we bij elkaar, de pastores en enkele leden van kerkenraad en parochiebestuur.
Wat we samen kunnen doen, doen we samen.
Per dorp is dat heel verschillend en op deze manier respecteren we de eigenheid van ieder dorp.
In Luttelgeest ontstaat vanuit dit kerkenoverleg in 2005 een serie gespreksavonden onder de titel: Zo zijn onze tafelmanieren. Er komen vragen over het al dan niet ter communie mogen gaan bij uitvaarten en huwelijken. We wijden een serie avonden aan de gebruiken in ieders geloof en maken zo de thematiek breder dan alleen avondmaal en eucharistie.Lees meer.... Lees meer...
In de twee kleinere dorpen binnen onze parochie spreken we af dat wij bij overlijden van een parochiaan, gemeentelid of dorpsgenoot elkaar daarover informeren. Zo besteden we in de zondagsvieringen aandacht aan deze overledene en wordt er een kaars aangestoken voor deze mens in beide kerken.
Praktijkvoorbeeld: Openstaan voor de actualiteit
Op een maandagmorgen bij de doordeweekse viering hoort de pastor dat twee jongeren het afgelopen weekend in het ziekenhuis zijn beland omdat er GHB (een gevaarlijke drug) in hun drinken was gedaan. De pastor neemt contact op met de ouders om te vragen hoe het is. Gelukkig zijn de jongelui (16 en 18 jaar) er goed vanaf gekomen.
Op de vraag van de pastor of we hier als parochie iets mee kunnen en moeten doen reageert één moeder bevestigend. Samen met de andere moeder, de twee jongeren en de pastor bereiden we een voorlichtingsavond voor. Alle derde jaars ParKa jongeren (catechesegroep van 14 jarigen) nodigen we uit voor deze avond. Tactus vragen we om voorlichting te geven. Zo’n 30 jongeren zijn aanwezig en enkele ouders. Het is een indrukwekkende avond waarop de getroffen jongeren samen met de beroepsvoorlichting van Tactus hun verhaal vertellen. We overwegen om hier jaarlijks aandacht aan te besteden. Gelukkig maakt de gemeente Noordoostpolder inmiddels een speerpunt van het voorlichting geven aan jongeren en hun ouders en jaarlijks zijn hiertoe bijeenkomsten, die zeer goed bezocht worden.
Sinds enkele jaren is er een groep jongeren en rouw, geïnitieerd door het diaconaal beraad en opgezet met betrokken jongeren. Er zijn inmiddels ook lotgenotengroepen.
In 2008 zijn er enkele zeer ernstige ongelukken in de polder waarbij drie jong volwassenen om het leven komen. Eén van hen woont in een van de kleinere dorpen van onze parochie. Het hele dorp is betrokken. Het overleden meisje is samen met haar vriend verongelukt. Een zus en broer van het meisje willen graag praten over wat er is gebeurd. De dominee vraagt aan de begeleid(st)ers van de lotgenotengroep of zij dit op zich willen nemen. Gelukkig kunnen en willen ze het en bieden ze zo ruimte aan deze jongelui, samen met nog een vriendin van de zus, om enkele keren bij elkaar te komen. Ze kunnen, als ze willen, altijd nog een keer weer meedoen aan een lotgenotengroep. In elk geval zien we ze op de jaarlijkse ontmoetingsmiddag voor jongeren en rouw.
Afgelopen zomer is een jongeman van 18 jaar verongelukt uit een andere parochie in de polder. Zijn ouders geven aan dat ze graag met lotgenoten willen praten. Samen met een lid van het diaconaal beraad gaat de pastor na of we dit kunnen waarmaken. We gaan samen na of we nog meer ouders kennen en komen al gauw op zo’n 8 echtparen die wij kennen. We overleggen met de collega pastor van de betrokken parochie of zij samen met het lid van het diaconaal beraad een groep lotgenoten wil begeleiden. Ze wil dit graag doen en binnen enkele weken is deze groep gestart.
Inmiddels hebben we met elkaar een begeleidingsmap gemaakt voor lotgenotengroepen met betrekking tot rouw.
4 Ervaringen: Laat je niet gijzelen door je eigen gekozen model
Het blijft zaak dat we met elkaar positief kritisch blijven volgen waar we mee bezig zijn.
Als er eenmaal is gekozen voor een model is het gevaar aanwezig dat we denken dat we er zijn, dat we ons daarop blind staren of dat alles als te vanzelfsprekend wordt aangenomen. Zodra we merken dat iets als vanzelfsprekend wordt aangenomen, gaan we meteen na of het echt past binnen de gastvrijheid die we bedoelen.
Oppervlakkig gezien zou je kunnen zeggen dat ‘alles’ kan binnen dit model ‘parochie als herberg’. Niets is echter minder waar. Het is van het allergrootste belang dat we onze identiteit helder hebben en goed kunnen verwoorden. Dit helpt ook anderen om hun identiteit te verhelderen door zich eraan te spiegelen en te ontdekken dat het ook hun identiteit is of juist niet. Zo kunnen ze vervolgens hun eigen identiteit ook proberen te verwoorden.
Gastvrijheid is juist duidelijk aangeven waar je wel en niet voor staat en dus vooral niet vaag worden. Gastvrijheid betekent de ander zien, maar ook jezelf laten zien.
Gastvrijheid is ook aangeven wat de huis- en spelregels zijn binnen deze gemeenschap opdat werkelijk iedereen zich er ook thuis kan voelen. Voelt u zich niet ook vreselijk ongemakkelijk als je ergens voor de eerste keer bent en niets of niemand vertelt je wat de gebruiken en gewoontes zijn?
Als we de gastvrijheid serieus nemen bepaalt elkeen wat bij haar of zijn identiteit past en hoe dat vorm kan krijgen met respect voor elkaar binnen de parochiegemeenschap.
Dat besef werkt door in onze activiteiten. Tot slot geven we daarvan een paar illustraties.
Ervaringen: Liturgie
Naar aanleiding van uitvaarten, huwelijken, jubilea of andere vieringen waar veel mensen van elders bij zijn, horen we nogal eens dat men zich zo welkom voelt in onze vieringen.
De pastor opent nagenoeg elke viering ongeveer als volgt:
“Van harte welkom u allen. Waar u ook vandaan komt en wat u ook meeneemt in uw hart aan vreugde, dankbaarheid, zorgen, verdriet of wat het ook moge zijn, hier in dit huis van God mogen we gekend worden zoals we zijn en hopelijk ons ook laten kennen aan God en aan elkaar. Ik hoop dat u zich hier even thuis voelt.
We zijn gewend in de katholieke kerk om elke viering te beginnen met het maken van een kruisteken. Ik nodig u uit, voorzover dat bij u past, om samen dat kruisteken te maken.
We mogen hier samen zijn in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest. Amen.”
Wij kennen de avondwake aan de vooravond van de uitvaart, als men dit wenst. Deze avondwake wordt in overleg met de familie samengesteld door parochianen die voorgaan tijdens deze viering. Vaak kent men elkaar en ervaart men op deze wijze de steun en nabijheid van de gemeenschap.
Bij uitvaarten is het bij ons vanzelfsprekend dat samen met de naasten de uitvaartliturgie wordt samengesteld. Familie draagt zelf vaak gedichten, lezingen, verhalen en liederen aan. Vaak verzorgt de familie zelf het typewerk, maar er zijn ook parochianen beschikbaar om dit te verzorgen. Zo ontstaat er een heel persoonlijke afscheidsviering waarin we afscheid nemen van deze unieke mens.
Ervaringen: Gemeenschapsopbouw
De vier dorpen hebben allemaal hun eigenheid. Geleidelijk aan zijn we gegroeid naar die ene parochie. Minder dan in het verleden is het belangrijk dat alle dorpen vertegenwoordigd zijn in allerlei groepen. We kijken nu vooral naar de haalbaarheid en de talenten die mensen hebben. In de praktijk blijkt elk dorp voldoende talent te hebben voor de vele vrijwillig(st)erstaken die we kennen.
Elk dorp heeft nog een eigen kerkgebouw. In de twee kleinere dorpen is overleg gaande met de PKN kerk om samen te kijken hoe we voor de toekomst in elk geval kerkgelegenheid kunnen behouden in elk dorp.
Ontmoeting staat centraal in alles wat we doen.
Het gaat niet om vernieuwing om de vernieuwing, maar om een blijvende openheid voor elkaar en de samenleving en om de bereidheid daarop te reageren.Dan blijkt er van alles op onze weg te komen. Voor sommigen misschien wel te veel. “Er staat soms wel heel erg veel in De Vlaspit (ons parochieblad) aan activiteiten. Kan het niet wat minder?” of “Het zou ook wel mooi zijn om eens een keer niets te hoeven doen.” Allemaal waar, en toch.
Wie om zich heen kijkt, oren, ogen en hart open heeft, zal elke keer weer in beweging komen, net als Jezus.
Neemt niet weg dat elke individuele parochiaan voor zichzelf echt die eigen grens moet bewaken. Gelukkig zijn we nooit allemaal tegelijkertijd in dezelfde stemming en zijn er altijd mensen die de ander kunnen dragen. Het gaat altijd om de mensen.
We kennen nu al een aantal jaren één parochiejaarvergadering voor de hele gemeenschap, er is één parochieblad, de gebedsintenties van de hele gemeenschap worden gebeden (en niet alleen van het eigen dorp).
Er is regelmatig wisseling in de verschillende groepen en beraden.
Steeds meer werken we met een rooster van aftreden zodat men bij het aanvaarden van een functie weet dat men er over drie of vier jaar weer mee kan stoppen. Bij jonge ouders zien we sommigen met hun kinderen meegaan in de functie in het vrijwilligerswerk: van werkgroep eerste heilige communie of kinderwoorddienst groep naar vormselwerkgroep bijvoorbeeld.
We hebben geleerd dat het niet erg is als activiteiten ophouden te bestaan. Wat niet leeft laten we los opdat er leegte ontstaat en in die leegte ruimte is voor iets nieuws, als het zich aandient.
Ter voorbereiding op deze publicaties voor de website van Leve de Kerk hebben we een bijeenkomst gehad met Jan Hendriks en negen parochianen (vrijwillig(st)ers en ‘gewone’ parochianen). Deze bijeenkomst heeft gefunctioneerd als een stilstaan bij onze manier van parochie zijn. Het heeft ons ertoe gezet om e.e.a. aan het ‘papier’ toe te vertrouwen. Het heeft ons ook weer nieuw denkwerk gegeven om verder te blijven ontwikkelen.
Zo zullen we er verder over nadenken:
* hoe we alles wat we doen ook kunnen illustreren met beeldmateriaal, op welke wijze dan
ook;
* hoe de wederkerigheid in alles vorm kan krijgen (samen met en door de ander
activiteiten opzetten);
* hoe we van ‘weerhuisje’ naar ‘herberg’ komen;
* hoe we gast van en bij God zijn, hoe we gast zijn bij elkaar, hoe we gastvrij zijn naar
buiten.
Met andere woorden: we zullen voortdurend onderweg blijven met de Emmausgangers, Kleopas en zijn vrouw en de verrezen Heer, en onderweg zal er telkens wel weer een herberg opdoemen waar we elkaar als gasten van die Ene kunnen ontmoeten.